فاطمه زهرا حقیقی، مدرس و دانشجوی دکترای گردشگری دانشگاه سمنان در یادداشتی نوشت: استان سمنان با پیشینه‌ای کهن و برخورداری از آثار تاریخی ارزشمند، گنجینه‌ای غنی از میراث‌فرهنگی و شفاهی ایران به شمار می‌رود؛ میراثی که در آداب و رسوم، هنرهای سنتی، شیوه‌های زندگی و روایت‌های نسل‌های گذشته بازتاب یافته و ثبت و انتقال آن، ضرورتی برای حفظ هویت تاریخی و فرهنگی این سرزمین است.
میراث شفاهی استان سمنان، میراثی ارزشمند است که شاید برای نسل‌های آینده، شناخت و آگاهی از آن امری طبیعی و در عین حال بسیار مهم و ضروری تلقی شود. ما باید همواره به این نکته توجه داشته باشیم که نسل‌های آینده خواهان شناخت گذشتگان، آبا و نیاکان خود و آگاهی از پیشینه تاریخی و فرهنگی سرزمینشان هستند.
با توجه به قدمت تاریخی استان سمنان و ظرفیت‌های ارزشمند آن از نظر تاریخی و فرهنگی، می‌توان این استان را یکی از مناطق غنی کشورمان به شمار آورد. وجود آثار تاریخی متعدد، از جمله مسجد تاریخانه دامغان، تپه‌های میرک، تپه حصار دامغان و منار هزارساله سمنان که در دوران سلجوقی ساخته شده است، همگی گواهی بر پیشینه کهن و ارزشمند این استان هستند. این آثار نشان می‌دهند که استان سمنان از جمله مناطق قدیمی و تاریخی ایران به شمار می‌رود.
با این حال، ممکن است نسل جدید و حتی نسل‌های آینده به‌سادگی از کنار این موضوعات عبور کنند و به‌درستی ندانند که هزاران سال از شکل‌گیری این آثار و پیشینه تاریخی و فرهنگی می‌گذرد. به همین دلیل، ضروری است که همه ما در هر جایگاه و موقعیتی که قرار داریم، برای حفظ و انتقال این میراث ارزشمند تلاش کنیم.
میراث فرهنگی، هنرهای سنتی، آداب و رسوم، شیوه‌های پوشش و سبک زندگی مردم در گذشته، همگی بخش‌هایی از هویت تاریخی و فرهنگی استان سمنان هستند. لازم است تمامی این موضوعات در قالب روایت‌هایی مستند و ارزشمند ثبت و ضبط شوند و به نسل‌های آینده انتقال یابند.
بنابراین، اهمیت دارد که فرزندان ما با آبا و اجداد خود، شیوه زندگی آن‌ها، فرهنگ، آداب و رسوم و تاریخ سرزمینشان آشنا شوند و از همه مهم‌تر، با تاریخ شفاهی و روایت‌های نسل‌های گذشته ارتباط برقرار کنند. این آگاهی می‌تواند زمینه‌ای فراهم کند تا آن‌ها نیز این میراث ارزشمند را به فرزندان خود در آینده منتقل کنند و زنجیره انتقال هویت تاریخی و فرهنگی این سرزمین همچنان تداوم داشته باشد.
یکی از مهم‌ترین شیوه‌های ثبت این میراث، شناسایی و مصاحبه با بزرگان هنرهای سنتی، استادکاران، پژوهشگران محلی و افرادی است که در حفظ و انتقال میراث فرهنگی سهمی به‌سزا داشته‌اند. برقراری ارتباط با این افراد، جلب اعتماد آنان و توضیح اهمیت ثبت تجربه‌ها و خاطراتشان، زمینه‌ای فراهم می‌کند تا با علاقه و اطمینان بیشتری در این فرایند مشارکت کنند. مصاحبه شفاهی باید با برنامه‌ریزی، احترام و استفاده از ابزارهای مناسب انجام شود و تمامی گفت‌وگوها، با رضایت مصاحبه‌شوندگان، به‌صورت صوتی یا تصویری ضبط و نگهداری شوند.
در بسیاری از استان‌ها و شهرهای تاریخی، بزرگان و سالمندانی زندگی می‌کنند که خاطرات، روایت‌ها و نکاتی را از آبا و اجداد خود به یاد دارند. ثبت این خاطرات می‌تواند به شناخت دقیق‌تر تاریخ، فرهنگ و هویت هر شهر و روستا کمک کند. پس از انجام مصاحبه‌ها نیز لازم است این مواد خام به‌درستی دسته‌بندی، پیاده‌سازی و در قالب مستندهای صوتی، تصویری یا نوشتاری تدوین شوند تا برای پژوهشگران، علاقه‌مندان و نسل‌های آینده قابل استفاده باشند.
پیدا کردن این افراد ممکن است دشوار باشد، اما با همکاری شوراهای روستا، دهیاری‌ها، انجمن‌های فرهنگی، استادان دانشگاه، فعالان میراث فرهنگی و مردم محلی امکان‌پذیر است. باید در هر حوزه، زمینه و منطقه، بزرگان و پیشکسوتانی را شناسایی کرد که با فرهنگ و هنر آن شهر یا روستا آشنایی دارند و بخش مهمی از دانسته‌های خود را از گذشتگان آموخته‌اند؛ گذشتگانی که شاید دیگر در میان ما نباشند. متقاعد کردن این افراد برای گفت‌وگو و مصاحبه، اقدامی ضروری برای حفظ تاریخ کشور و هویت محلی ماست.
موضوع مهم دیگر، زبان و گویش‌های بومی استان سمنان است. سمنان استانی است که زبان‌ها و گویش‌های متنوعی دارد و به همین دلیل، از آن با عنوان «دریای لهجه‌ها» نیز یاد می‌شود. در بسیاری از نقاط این استان، حتی با فاصله‌ای اندک، مردم با گویش‌ها و لهجه‌های متفاوتی سخن می‌گویند. برای نمونه، در شهرستان سمنان و در مسیر حرکت به سمت شمال استان، در منطقه مهدی‌شهر، یا سنگسر قدیم، گویشی رایج است و در شهر شهمیرزاد، که در فاصله‌ای نزدیک از مهدی‌شهر قرار دارد، گونه‌ای متفاوت از زبان و لهجه شنیده می‌شود.
هر یک از روستاهای استان سمنان نیز ممکن است گویش خاص خود را داشته باشند و حتی اهالی یک روستا در استان سمنان نتوانند به‌طور کامل معنای گویش یا لهجه اهالی روستایی در شهرستان شاهرود یا سرخه را درک کنند. این تنوع زبانی، بخشی ارزشمند از میراث فرهنگی استان است و باید با دقت ثبت و حفظ شود. ضبط گفت‌وگوهای روزمره، واژه‌ها، ضرب‌المثل‌ها، ترانه‌ها، داستان‌ها و شیوه‌های بیان بومی می‌تواند به ایجاد آرشیوی غنی از زبان‌ها و گویش‌های سمنان کمک کند.
بنابراین، حفظ تاریخ شفاهی، به‌ویژه با توجه به اهمیت زبان و گویش‌های گوناگون در استان سمنان، ضرورتی انکارناپذیر است. اگر این زبان‌ها و گویش‌ها ثبت نشوند، ممکن است به‌تدریج به دست فراموشی سپرده شوند. لازم است با انجام مصاحبه‌های هدفمند و مستندسازی دقیق، این میراث زبانی را برای آیندگان و نسل‌های بعد حفظ کنیم و در این زمینه اهتمام جدی داشته باشیم.
بنابراین، اهمیت دارد که فرزندان ما با آبا و اجداد خود، شیوه زندگی آن‌ها، فرهنگ، آداب و رسوم و تاریخ سرزمینشان آشنا شوند و از همه مهم‌تر، با تاریخ شفاهی و روایت‌های نسل‌های گذشته ارتباط برقرار کنند. این آگاهی می‌تواند زمینه‌ای فراهم کند تا آن‌ها نیز این میراث ارزشمند را به فرزندان خود در آینده منتقل کنند و زنجیره انتقال هویت تاریخی و فرهنگی این سرزمین همچنان تداوم داشته باشد.
انتهای پیام/
نظر شما